Even inladen

Rieks Swarte

Theatermaker / ontwerper

logo  Logo Swarte Kunst

 

Nu

te zien

Het Lorentzlab in het Teylers Museum

lorentzlab

In mei 2017 opende het Lorentzlab in het Teylersmuseum. Het is de reconstructie van het laboratorium en de werkkamer van Professor Lorentz, die tussen 1909 en 1928 directeur was van de wetenschappelijke afdeling van het Teylers. Grote namen kwamen langs bij deze Nederlandse Nobelprijswinnaar, zoals Einstein. Lorentz verfijnde met hem de relativiteitstheorie. In de Lorentztour nemen twee acteurs u mee naar die ruimtes die een kleine honderd jaar voor het publiek verborgen waren. Ze vertellen hoe Lorentz hard werkte aan allerlei wetenschappelijke projecten, zoals het berekenen van de waterstromen voor de toekomstige Afsluitdijk. Rik van den Bos schreef de tekst. Als het meezit worden er ook proeven gedaan in het laboratorium. En de Lorentztour wordt besloten met een knal van de gereconstrueerde elektriseermachine van van Marum.

De rondleiding zal drie keer per dag plaats hebben en in het weekend 4 keer.

Boek Witte Heerenstraat

SWARTBOEK WITTE HEERENSTRAAT is een boek van Swarte over de geschiedenis van de Witte Heerenstraat in Haarlem. In deze straat stond in de late middeleeuwen een klooster van Norbertijnen in witte pijen, vandaar de naam van de straat. Na onderzoek bleek dat er in dat klooster anderhalve eeuw eigenlijk alleen maar ruzie was, zodat het stadsbestuur op instigatie van de paus zelf het klooster ophief. Er was sprake van wangedrag. Natuurlijk wil je er dan achter komen wat er aan de hand was. Dat werd een zoektocht naar onderaardse tunnels tussen de nonnenkloosters ernaast en babyskeletjes in een archeologische put.

In het boek kun je van alles vinden over de oorsprong van de stad, de oorlog met de West-Friezen, hoe Maria Magdalena door de kerk van bruid tot hoer werd gebombardeerd, het gedoe van de nonnen van het Zijlklooster, de seks van Luther, de Gouden Eeuw met zijn grote buurtfeesten, wie er allemaal in de straat woonden rond 1900, een wichelroede-hype in het Haarlems Dagblad, hoe het huis van de buren afbrandde in 1949 en nog veel meer.

Het boek is te bestellen door een mail te sturen naar info@rieksswarte.nl

Straks

Plannen

Onderzoek: Raymond Westerling

Of het ooit een voorstelling wordt weten Swarte en Nicoline Nagtzaam geen van beide. Ze zijn in een materie gedoken, zo omvangrijk en complex dat het de vraag is waar het uiteindelijk terecht komt. Een productie over de politionele acties in ons oude Indië, vlak na de oorlog. Het verhaal van Raymond Westerling, die van koningin Wilhelmina een licence to kill kreeg om de orde in de kolonie te herstellen. Het verhaal over een man die er naderhand geen enkele spijt van had duizenden doden op zijn geweten te hebben. Het verhaal van een man die daarna operazanger werd. Maar ook het verhaal van een land dat zijn verleden maar niet in zijn geschiedenisboeken duldt.
Wordt vervolgd…

Wie

RIEKS SWARTE

Foto: Javier López Piñón

Rieks Swarte (1949) begon zijn carrière in 1969 bij toneelgroep Centrum . In de jaren 1970 -1975 studeerde hij aan de theaterschool Amsterdam, afdeling regie. Daarnaast bezocht hij ook een jaar de kunstacademie. Omdat hem niet duidelijk was of hij nou ontwerper wilde worden, dan wel poppenspeler, was de regieopleiding de beste keuze.

Rieks Swarte werkte o.a. bij Politiek Theatergroep Proloog, bij het Onafhankelijk Toneel en Maatschappij Discordia.
Na een aantal jaren ontwikkelde hij een eigen stijl waarin het beeldende en het theatrale samenkwamen: de speelgoedvoorstelling. Ook kwam daar het poppenspel bij. Zijn vaste werkplek werd de Toneelschuur in Haarlem, al werkte hij ook als gast bij verschillende gezelschappen. Een langdurige samenwerking ontstond met Liesbeth Coltof (Huis aan de Amstel / De Toneelmakerij).
In 1991 maakte Rieks Swarte de stap naar de grote zaal bij Toneelgroep Amsterdam met “de Gysbreght”. Later volgden het Zuidelijk Toneel en het ROtheater waar hij groots gemonteerde familievoorstellingen maakte. Inmiddels richtte hij met een structurele subsidie zijn FIRMA RIEKS SWARTE op, met de Toneelschuur in Haarlem als producent. Swarte maakte er stukken als Potters Beesten, Het Tapijt, 1001 Nacht, Written on the Wind, Frankenstein, Woord, Het Panorama van de Eeuw, Alice, Tante Patent, Uittocht en Jip en Janneke.
Daarnaast bleef Rieks Swarte ook voor anderen werken. Hij maakte veel ontwerpen en ging coproducties aan met Liesbeth Colthof, waaronder de Hongerende Weg (naar Ben Okri) en Shakespeares De Storm. Voor de VPRO maakte hij een kinderserie in schimmenspel, gaf les in decorontwerp op academie Minerva in Groningen, ontwierp het grootste schilderij ter wereld voor de opening van de Amsterdam Arena (dat gelijk in het Guiness Book of Records terecht kwam). Intussen maakte hij zogenaamde collegevoorstellingen waarin ingewikkelde zaken helder en met veel spullen uiteengezet worden. Ook maakte Rieks Swarte locatietheater. Zijn werk was veel te zien op het Oerolfestival. Zo werkte hij bijvoorbeeld aan HET KLOOSTER, een archeologische/theatraal meerjarenproject. Naast het maken van producties en het ontwerpwerk geeft hij nog steeds les aan verschillende kunstopleidingen.
Rieks Swarte won de Jan Nelissen Poppenspelprijs en de Nicolaas Wijnbergprijs voor het decorontwerp van De Storm.
Per 2014 hield de FIRMA op met bestaan en is Swarte verder gegaan met een nieuw theaterbedrijf: stichting SWARTE KUNST.
Onder SWARTE KUNST kwamen een aantal opdrachten tot stand en in het voorjaar 2016 werd een eerste eigen productie uitgebracht: DE PERZIK VAN ONSTERFELIJKHEID, naar Jan Wolkers. In het winterseizoen van 2016/2017 werd 25 jaar na dato de roemruchte speelgoedvoorstelling POTTERS BEESTEN hernomen met hetzelfde succes als weleer, nu gepeeld door een stuk rijpere mannen.

ENGLISH SUMMARY

About Rieks Swarte and his work

Rieks Swarte (initiator and director/ puppeteer/ scenery designer) has had many years of experience in the theatre. He graduated from the theatre school as a theatre director in 1975 and developed his own style, “the toy performance”, where the visual and the theatrical are brought together. He made “Het Tapijt” (“The Tapestry”) about the famous Bayeux tapestry and later made family theatre productions with, amongst others, the ROTheatre. He has directed and designed many times for youth theatre groups such as the Toneelmakerij (Liesbeth Coltof).

Rieks set up his own company in 1991, the FIRMA RIEKS SWARTE, for which he received government funding.  In 2014, this company closed down and he set up a new company: “SWARTE KUNST”. In the spring of 2016 he made “De Perzik van Onsterfelijkheid” (“The Peach of Immortality”) based on the novel by Jan Wolkers. The next project was a revival tour of the  25 year old ‘toy performance’ POTTER’S BEASTS, after 5 Beatrix Potter stories. Swarte and 3 other puppeteers toured the performance with the same success as 25 years ago.

ZAKELIJK

META WEYSCHEDé

Meta Weyschedé is zakelijk leider van Rieks Swarte en stichting Swarte Kunst. Zij heeft haar sporen verdiend bij Theater De Krakeling, waar ze 18 jaar geleden vertrok om bij HUIS AAN DE AMSTEL / DE TONEELMAKERIJ als productieleider/chef techniek te gaan werken.

Toen

Producties

GRONDIJS MULDER KIESMAN 1985

grondijs

Erich Kästner’s EMIL UND DIE DETECTIVE werd Swartes eerste SPEELGOEDVOORSTELLING. Hij maakte deze samen met Annet Kouwenhoven bij Maatschappij Discordia. De pers merkte het op, hij bleek een eigen stijl te hebben en Swartes carrière als beeldend theatermaker was eindelijk begonnen. Emil rijdt voor het eerst van zijn leven met een tram in grootstad Berlijn. Met een videocamera op een sleetje werd er door een nagebouwde maquette in gegalvaniseerd blik gegleden, waarin minibroodjes de treinen, trams en auto’s voorstelden.

HET CABINET VOOR NATUUR EN KUNST 1987

cabinet voor natuur en kunst

Een collegevoorstelling vanwege het 200-jarig bestaan van het gebouw FELIX MERITIS. In de demonstratiezaal van dit kunst- en wetenschapgenootschap ten tijde van de verlichting, maakte Swarte c.s. een zestal korte reconstructies, bestaande uit voorstellingen met een inleiding en een dansje. Een aanschouwelijk college over ingewikkelde onderwerpen die zeer eenvoudig te begrijpen waren. Op de première bliksemde het buiten achter de ramen tijdens de proef met de elektriseermachine.

HET TAPIJT 1989

tapijt

HET TAPIJT VAN BAYEUX is een borduurwerk van 72 m. breed en 30 cm hoog dat als een stripverhaal de geschiedenis vertelt van de Battle of Hastings. Het toont een prachtig beeld van die tijd: 1066.

Met z’n drieën speelden ze kinderen die de hele oorlog nadeden, totdat die uitmondde in een ruzie onderling en het net zo slecht afliep als met de koning van Engeland. Aan het eind werd er een veldslag geleverd met schoenleesten, lijmtangen, hertengeweien enzovoort.

DE GYSBREGHt 1991

gijsbregt

Gerardjan Rijnders, toen artistiek leider van Toneelgroep Amsterdam, vroeg Rieks Swarte om de Gysbreght te doen; een inmiddels onderbroken 360-jarige traditie van het Amsterdams stadsgezelschap voor nieuwjaarsdag. Het werd een poging tot reconstructie van hoe de voorstelling er in 1637 uitgezien zou kunnen hebben. De bezetting was grotendeels Vlaams en bestond uit uitsluitend mannen, zoals in Vondels tijd gebruikelijk was. Er stond op het toneel een compleet miniatuur-Amsterdam. De voorstelling werd voorafgegaan door een college over de stad in de Gouden Eeuw, dat “Rome wilde zijn in het kleen”.

POTTERS BEESTEN 1991

potters beesten

Vijf kleine dierenverhaaltjes naar Beatrix Potter. Vier poppenspelers geven op allerlei manieren de verhaaltjes vorm. Maar ze zijn nogal rivaliserend, argwanend, eigenwijs en individualistisch. Een hilarische voorstelling, die twee tournees beleefde. Mierzoete verhaaltjes met een twist.

 

GEBROEDERS LEEUWENHART 1992

Leeuwenhart

Dit was de eerste samenwerking met Liesbeth Coltof. Rieks Swarte maakte deze voorstelling bij haar HUIS AAN DE AMSTEL. Het werd een poëtische kleine zaal voorstelling naar het prachtige boek van Astrid Lindgren over twee broertjes die samen in een zelfverbeeld land wonen, waar draken moeten worden verslagen om de dood in de ogen te kunnen zien.

OPENING AMSTERDAM ARENA 1996

opening arena

Toen in 1995 de Amsterdam ArenA geopend werd, moest de grasmat worden onthuld. Daarvoor vroeg Matthijs Rümke aan Swarte of hij dat kon klaren. Het werd een doek ter grootte van een voetbalveld, beschilderd als een zee, waarop met 500 spelers, die er schepen over lieten varen, als in een Romeins spiegelgevecht. Tijdens de generale repetitie kreeg Swarte van drie notarissen te horen dat hij het grootste schilderij ter wereld had ontworpen en dat het in het Guiness Book of records kwam te staan.

KLEINE SOFIE EN LANGE WAPPER 1997

kleine sofie

Een familievoorstelling bij het RO-theater, naar het magistrale boek van Els Pelgrom. Een meisje wil voordat ze sterft, weten wat er in de wereld te koop is. Ze duikt in de poppenkast en met haar onberekenbare maatje Lange Wapper, meneer Beertje en de kat Terror, beleeft ze allerlei avonturen. Op het punt dat zij als zwak meisje de kracht opbrengt om haar makkertjes te redden in een grote storm op zee, sterft ze.
Met muziek van Fay Lovski.

ALICE 1998

Alice

Omdat Alice (Lies Visschendijk) moest groeien en krimpen was er een perspectivische kijkkast gemaakt met echte antieke meubeltjes. Als ze vooraan stond, was ze klein en achteraan was ze enorm. Ook werd er een antiek bosdecor gebruikt.
Het was een absurde vertoning van een absurd boek. Een anarchistisch victoriaanse voorstelling die enigszins uit de hand liep.

HONDJE 1998

hondje

Een familievoorstelling naar het Franse kinderboek van Daniel Pennac. Een hondje dat op een vuilnishoop geboren wordt, trekt er op uit om door een verwend meisje gered te worden uit het asiel. Als ze na de zomervakantie terug in Parijs zijn, wordt Hondje helemaal vergeten en loopt hij weg. Dan ontmoet hij een toonbeeld van vrijheid genaamd Prairiewolf, die bij een beeldhouwer woont. Hondje en Prairiewolf worden de beste vrienden. Ze besluiten wraak te nemen op de familie, door het hele appartement te slopen en daarmee komt alles weer goed.
De voorstelling speelde in mei 2000 een maand lang in New York.

JA ZUSTER NEE ZUSTER 1999

ja zuster

De vierde familievoorstelling bij het RO-theater naar de beroemde televisieserie uit de jaren zestig. Een initiatief van de FIRMA met als coregisseur Pieter Kramer en Loes Luca als zuster Klivia. Het werd iedere avond een feestje. De voorstelling heeft ook nog een paar avonden in een vol Carré gespeeld!

DE HONGERENDE WEG 2003

hongerende weg 1

Een wens van 10 jaar. Samen met Liesbeth Coltof eerst uitgebreid deze magistrale roman van Ben Okri bewerkt tot een toneeltekst. Een “Afrikaanse” setting: de catwalk in het midden en het publiek aan weerszijden ervan. Het epos gaat over een zogenaamd Abiku-kind, dat voor de helft in de geestenwereld staat en voor de andere helft in de wereld van de levenden. Hij maakt mee hoe zijn vader al het geld er doorjaagt om politicus te worden en daarna wereldkampioen boksen. Zijn moeder probeert liefdevol en oververmoeid de eindjes aan elkaar te knopen met het verkopen van vis op de markt. De geesten vallen het kind steeds lastig om hem terug te lokken naar het voorgeborchte. Zijn vriendje Ade kiest er voor om terug te gaan. Azaro niet, omdat het op de wereld zo mooi is en: omdat een bal er kan stuiteren.
Veel poppen, veel muziek van Beppe Costa, veel spelers, een erg duur project, maar het behoort tot het mooiste van het repertoire.

CORDOBA / WOORD 2004

cordoba

Een van de echte collegevoorstellingen was WOORD. Matthijs Rümke bedacht dat 7 gezelschappen uit Nederland en Vlaanderen zouden rondreizen met 12 voorstellingen over Cordoba rond het jaar 1000. “Woord” ging over een stucwerkpaneel uit de synagoge van Cordoba. Het lijnenspel hiervan is betoverend en onbegrijpelijk. Met de gulden snede kon ik er niet mee uit de voeten. Gerardjan Rijnders maakte een stuk waarin de bouw van koepels en de vedische rekenkunde, het magische vierkant en een schietlood, ons brachten tot een wel heel bijzondere Cordobese Gulden snede. Moeilijke materie, maar wel een voorstelling vol verwondering en schoonheid.

OOM TOON, WAAR GEBEURD 2007

tijl

De KVS in Brussel vroeg om een familievoorstelling. Het werd OOM TOON, een voorstelling over Swarte’s eigen familie. Anton van de Velde, de broer van zijn oma, was Vlaams katholiek militant en een expressionistische toneelschrijver. Zijn meesterwerk was TIJL. Hij correspondeerde, vanaf de Eerste Wereldoorlog tot na de Tweede, met Swarte’s grootvader Jos de Klerk, toonkunstenaar te Haarlem, gevlucht in de Eerste Wereldoorlog. In hun kunstbroederschap deelden ze aanvankelijk hun diepste geheimen, maar na de Tweede Wereldoorlog liepen hun meningen over de wereld uiteen. Een Vlaams-Nederlandse familiegeschiedenis met ook minder mooie kantjes in een groots gemonteerde voorstelling in de twee zalen van de KVS, voor de familiegeschiedenis en de reconstructie van TIJL.

TANTE PATENT 2009

tante patent

TANTE PATENT van Annie M.G. Schmidt was een krantenstrip uit de jaren vijftig. Het verhaal gaat over een burgervrouwtje, die een Batavier over de vloer krijgt die zijn offervat terug wil. Die Batavier weet zich niet echt te gedragen, maar tante Patent houdt zich staande met haar lijfspreuk: “Wat is het leven toch gemakkelijk, als je maar gewoon doet.” Het hele stadje raakt vervolgens in de ban van de Batavier met zijn vrijheidsopvattingen, maar de vrijheidsorgie valt een beetje tegen. Alles keert weer terug bij het oude als de Batavier en het offervat weer terug kunnen naar het walhalla.

Tante Patent werd gespeeld door de onvolprezen speler Ferdi Janssen, al ruim 25 jaar Swartes vaste acteur. Een voorstelling met veel spullen en plezier.

L’ENFANT ET LES SORTILÈGES 2009

 

l'enfant 2

Toen het Limburgs Symfonie Orkest een jubileerde, pakten ze uit met de kinderopera van Ravel over een stout jochie dat door zijn slachtoffers wordt teruggepest, tot hij tot inkeer komt en om zijn mamma roept. Grote bezetting van het orkest onder leiding van Ed Spanjaard, met koor en een aantal zangers. Voor het podium stonden negen schildersezels, waarop een decor van 40 cm hoog en 12 meter breed opgesteld stond, waar talloze poppetjes van papier de opera verbeeldden. Het hele poppenspel werd live gefilmd en geprojecteerd boven het orkest.

NACHTSCHADE 2010

Nachtschade

Een bijzonder juweeltje van Gienke Deuten. Drie Oost-Indiëvaarders in de Gouden Eeuw keren terug in Delft, de bakermat van het Hollandse licht van Vermeer. Maar ze ontdekken dat het licht verdwenen is. Dan wordt het wachten en ouwehoeren of een stukje blokfluit spelen. Een hilarische, poëtische voorstelling, met het interieur van “Het Melkmeisje” en “Het Gezicht op Delft” in karton.

UITTOCHT 2011

Uittocht

Een jaar of tien geleden werd de koffer van de Frans-Russische Joodse schrijfster Irène Nemirovski gevonden, die ze aan haar kinderen had meegegeven voordat ze werd afgevoerd naar Auschwitz. In de koffer bleek het minuscuul geschreven manuscript van een roman te zitten: STORM IN JUNI.

Nauwkeurig beschrijft Nemirovski hoe de wegen op het platteland rond Parijs verstopt raken als alle Parijzenaars moeten vluchten voor de bezetter. Hoe de mensen zich in zo’n toestand als beesten gedragen. Een prachtboek. 60 jaar nadat het geschreven was, werd het alsnog een bestseller.

Na zestig jaar kwam Denise Epstein terug in het stadje Issy-l’Évêque waar ze ondergedoken zaten. Ze dwaalde twee uur lang door het huis waar sindsdien niets aan veranderd was. In de voorstelling werden het verhaal van de roman en dat van Denise door elkaar verteld. Een documentaire live op het toneel met maquettes, vondsten uit de koffer, video, live muziek en actrice Joke Tjalsma.
Op het scherm waren beelden te zien van de lange files op de landwegen, de overvolle stations, rijke families die vertrekken, hun personeel etc. Uiteindelijk dwalen we met de ogen van Denise door het huis. Een maquette van de kamers en een videocameraatje vertelden het verhaal.

DE STORM 2011

De storm

Liesbeth Coltof liep al jaren met het plan voor DE STORM van Shakespeare voor mensen vanaf 8 jaar. Een stuk over een oudere man die van wrok tot vergeving komt voor 8-jarigen? Een kwestie van niet door de knieën gaan en vertrouwen op Shakespeares genie. We hebben ook geen concessies gedaan door het stuk bijvoorbeeld naar het heden te vertalen. Het verhaal is erg allegorisch en symbolisch, maar best begrijpbaar te maken als je het proces van tovenaar Prospero voor ogen houdt. We bedachten een interieur-decor, dat staat voor de binnenkant van zijn hoofd. Het werd een kubus die zich opende en alle muizenissen in het hoofd van Prospero zichtbaar maakt. De spelers zijn de elementen van zijn ontwikkeling.

We kregen de Zapp-prijs voor de voorstelling, werden verkozen tot de tien beste producties van het jaar en het decor kreeg de Wijnbergprijs. In september 2013 speelde de voorstelling in Moskou en daarna ging hij voor de tweede keer op tour door Nederland en Vlaanderen.

JIP EN JANNEKE, DE MJOEZIEKUL 2011

Jip en Janneke

JIP EN JANNEKE was de familievoorstelling die DE FIRMA maakte in coproductie met BOS-PRODUCTIES. Tientallen plotloze verhaaltjes werden aaneengesmeed tot een voorstelling. Het speelde zich af in de tuin van Jip, waar ze hun eigen toneelstuk speelden. De ouders waren een rare mensensoort vanuit de kinderen gezien. Twee prachtige levensechte poppen speelden de kinderen. Tekst: Elly van Dooren, liedjes: Fay Lovski. De productie speelde 170 keer!

DE CABANON 2012

De cabanon

Le Corbusier bouwde zijn eigen monnikencel, “le Cabanon”, aan de Middellandse Zee voor de vakanties. Rieks Swarte werd gevraagd om voor een expositie zijn eigen cabanon te bouwen, als een zelfportret in architectuur. Inmiddels is deze cabanon al op drie verschillende plekken te zien geweest.

TO BE OR NOT TO BE 2013

To be or not to be

Matthijs Rümke vroeg Swarte voor het jaarlijkse theaterspektakel van HET ZUIDELIJK TONEEL het decor te maken. Een remake  van de film TO BE OR NOT TO BE van Ernst Lubitch uit 1942, voor op het toneel. Het speelt zich af tijdens de invasie van de nazi’s in Polen in 1939. Een toneelgezelschap, wiens nazi-revue verboden is, maakt gebruik van hun decors en kostuums om hun verzetswerk in daden om te kunnen zetten. In een komedie van vergissingen proberen ze een spion te ontmaskeren. Het enorme decor zag er geïmproviseerd uit, maar was tot in het kleinste detail bedacht. Dit spektakel werd gespeeld door een fine fleur-cast aan acteurs en bekende cabaretiers. Gijs de Lange nam de regie over.

DRIE VOORBEELDIGE MANNEN 2013

Drie voorbeeldige mannen

Jan Kassies (oprichter van de theaterschool), Ritsaert ten Cate (Mickerytheater- en Dasartsdirecteur) en Jac Heijer (de beste toneelrecensent ooit) – kwamen op 8 mei 2013 voor een avond terug uit het hiernamaals om hun licht te laten schijnen op onze barre culturele tijden. Zoals deze heren Rieks Swarte ooit inspireerden met hun opvattingen over theater, de wereld, vrijheid, verantwoordelijkheid en kunst, zo gaf Swarte zelf hiermee op zijn beurt als artist-in-residence het stokje door aan zijn techniekstudenten op de theaterschool in Amsterdam. Het werd een gedenkwaardige, voorbeeldige avond.

HET KLOOSTER 2014/2018

Het klooster

HET KLOOSTER was een fictieve archeologische vondst op Terschelling. Een locatievoorstelling die over een aantal jaren gespreid tijdens Oerol plaats zou vinden. Het project is gestart in 2014, maar na een paar afleveringen is het project geëindigd, hierdoor hebben DE TEEKENING en STRAKS niet plaats kunnen vinden op Oerol. Er wordt geprobeerd een vervolg aan dit project te geven, voor meer informatie kijk onder het kopje ‘straks’.

CINDERELLA 2014

Cinderella 1

In 2014 vroeg het Koninklijk Concertgebouw Orkest aan Swarte om met live videoprojectie CINDERELLA van Sergei Prokofiev te verbeelden. Hij maakte vier boeken vol met tekeningen, die hij in beweging bracht met een videocameraatje er boven.

HET BEGIN VAN ALLES 2015

Het begin van alles

Een voorstelling over het ontstaan van de wereld voor jonge kinderen, gemaakt samen met Liesbeth Coltof bij de Toneelmakerij. Twee verhuizers vinden een meisje in een van de verhuiskisten en stellen zich de hele schepping voor. Een voorstelling geïnspireerd door scheppingsverhalen uit de hele wereld.

VERBORGEN VERHALEN / HET PALEIS OP DE DAM 2015

Verborgen verhalen- het paleis op de dam 2015

Voor de opening van de tentoonstelling VERBORGEN VERHALEN in het paleis op de Dam, over de allegorische symbolen in het paleis zelf, werd een toneelstuk gemaakt over Atlas, Jacob van Campen en de stedenmaagd. Op haar 15 meter lange sleep, droeg de stedenmaagd het uit karton gemaakte Amsterdam uit de Gouden Eeuw de zaal in. Prinses Beatrix kwam kijken.

DE PERZIK VAN ONSTERFELIJKHEID 2015: Een voorstelling naar de roman van Jan Wolkers

 

perzik 1

Als eerste productie van STICHTING SWARTE KUNST werd in 2015 DE PERZIK VAN ONSTERFELIJKHEID gemaakt, naar het boek van Jan Wolkers.

Het verhaal van een oude verzetsheld, Ben Ruwiel, die met lede ogen moet toezien hoe op 5 mei 1980 Canadezen opnieuw glorieus Amsterdam binnentrekken.  Al monologend slaat hij zich door de dagen. Deze dag gebruikt hij om orde op zaken te krijgen in zijn leven. Hij ruimt op, zoekt hoopvol naar een nieuwe brommer voor zijn vrouw langs de gesloten winkels in de stad. Zijn zoektocht blijkt de film van zijn leven te zijn. Als de hond op de volkstuin sterft , is het laatste strohalmpje liefde tussen hem en zijn vrouw in rook opgegaan.

De voorstelling is één grote monoloog met  tegenspeler. Met een cameraatje tast Swarte talloze tekeningen af, waarmee deze laatste zoektocht door Amsterdam op een scherm in beeld wordt gebracht. Een gerpäuschmacher maakt het geluid en muziek.

Met: Rieks Swarte, regie en video / Rik van den Bos tekst / Ali Çifteci, de man / Margje Wittermans, tegenspeelster / Hendrik Walther, geräuschmacher.

THE MOTHER OF BLACK-WINGED DREAMS 2016

kulenti1

In de nazomer van 2016 deed Swarte de vormgeving van THE MOTHER OF BLACK-WINGED DREAMS een moderne opera van Hanna Kulenti.

Javier López Piñón regisseerde de zangers van de Nieuwe Opera Academie met een ensemble van het Nationaal Jeugd Orkest. De voorstelling was op locatie in de Zwitsalfabriek te Apeldoorn. De lege hal werd met krijt volgeschreven en getekend, levensgrote poppen en gemaskerden verbeelden de waanbeelden van de gespleten persoonlijkheid waar de opera over ging.

Potters Beesten 2016/17

Potter's beesten 04 -® Sanne PeperPotter's beesten 05 -® Sanne Peper

 

 

De speelgoedvoorstelling was terug!

De speelgoedvoorstelling uit 1991 voor volwassenen vanaf 8 jaar

De theaterhit met vijf verhalen van Beatrix Potter werden opnieuw op het toneel tot leven gebracht met de oorspronkelijke spelers: Rieks Swarte, Ferdi Janssen, Servaes Nelissen en Hans Thissen. Geen middel werd geschuwd om de verbeelding op gang te brengen: poppen, verkleedpartijen, tekenfilm-acteren, kartonnen decors, namaaksneeuw en vet Brits acteerwerk. Beatrix Potter (Groot Brittannië 1866-1943) werd wereldberoemd met haar aandoenlijke dierenverhalen en prachtige zachtgekleurde tekeningen. Konijntjes, eenden, muizen en katten; het zijn net mensen bij Potter: soms naïef, soms gemeen, lief of heel slim en doortrapt. Met de soms zoetsappige wereld uit de verhalen wordt met humor en verrassende wendingen keihard afgerekend. Potters Beesten werd een voorstelling die van volwassenen weer kinderen maakt en je, ook al zie je precies hoe het gedaan wordt, weer even laat geloven in je eigen fantasie.

 

Decorontwerpen

TANTE PATENT

© Sanne Peper

LIUWEHERT

liuwehert

Liuwehert (2) Liuwehert 3 Liuwehert 4

GRONDIJS MULDER KIESMAN

Grondijs 1 Grondijs 2 Grondijs 3 Grondijs 4

HONDJE

`Hondje

OPENING ARENA

Opening Arena 3Opening Arena 2

DE GYSBREGHT

Gijsbrecht 1 Gijsbrecht 2

HET TAPIJT

tapijt 1 Tapijt 2

CABINET VOOR NATUUR EN KUNST

cabinet 1 cabinet 2

KLEINE SOFIE EN LANGE WAPPER

Kleine Sophie 1

FRANKENSTEIN OF DE LANDSCHAPPEN VAN DE ZIEL

Frankenstein 1

UITTOCHT

Uittocht 1 Uittocht 2

DE STORM

Storm 1

DE CABANON

Cabanon

VERBORGEN VERHALEN / PALEIS OP DE DAM

Verborgen verhalen

Grafisch ontwerp

2 cordoba

2 cordoba

3 gordijn

3

4 kreeft

4 kreeft

5 konijnenhok

5 konijnenhok

6 plattegrond

6 plattegrond

7 vooraanzicht

7 vooraanzicht

8 visjes

8 visjes

10 hongerende weg

10 hongerende weg

11 voorbij gangers

11 voorbij gangers

12 hoofdjes

12 hoofdjes

13 paard

13 paard

14 verloren geheim

14 verloren geheim

16 staatsieportret

16 staatsieportret

18 Alice

18 alice 2

19 artefactotum

19 artefactotum

20 tante patent

20 tante patent

23 liuwehert

23 liuwehert

24 auto en papier

24 auto en papier

25 klooster 2014

25 klooster 2014

26 drie voorbeeldige mannen

26 drie voorbeeldige mannen

27. De Perzik van Onsterfelijkheid

Beeld voorkant flyer Perzik

28 houtsnede1

rieks-grafisch1

29 houtsnede2

rieks-grafisch2

Filmpjes

POTTERS BEESTEN (2016/17)

VERZAMELD WERK

GYSBREGHT

AMSTERDAM ARENA

Theater van het GEHEUGEN

JA ZUSTER NEE ZUSTER

IK ZOEK HET PALEIS

TANTE PATENT

L’ENFANT ET LES SORTILÈGES

JIP EN JANNEKE

DE STORM

HET BEGIN VAN ALLES

DE PERZIK VAN ONSTERFELIJKHEID

En

Teksten

WIM MEILINKPRIJS – DANKWOORDJE

In September 2017 ontving Rieks Swarte de Wim Meilink poppenspel oeuvreprijs

Beste jury, dames en heren,

Dit is altijd het moment dat er bedankt moet worden. Dat ga ik ook doen, maar eerst even wat zeggen.
Ik was nogal verwonderd dat mij deze prachtprijs is toegekend. De lijst legendarische voorgangers is enorm chique de friemel. Waarom ik? Zo dacht ik. Vanwaar de eer? Ik ben toch niet een uitgesproken poppenspeler zoals mijn voorgangers?
Mijn carrière is in alle hoeken van het theater te vinden en beslaat veel meer dan poppenspel alleen: regisseren, ontwerpen, lesgeven, en ook toneelspelen.
Nee, toch nog even over nadenken: Zit het ‘m er soms in dat ik blijkbaar een manier van werken heb waarbij allerlei onderdelen van het theater op een poppenachtige manier bij elkaar komen? Dat ik toneelspelers leer dat niet zijzelf het object zijn, maar dat hun spel en hun personage dat zijn, net zoals bij een pop?
Dat we samen een verhaal vertellen. En dat het mij eigenlijk niets uitmaakt welk middel je gebruikt in het theater, en dat het mooi meegenomen is dat het vaak popjes zijn. En steeds in alle soorten en maten. Of het nou in Jip en Janneke is, in Tante Patent, in Kleine Sofie en Lange wapper, of in het schimmenspel van de sprookjes van tante Pit op de teevee.
Krijg ik deze prijs misschien omdat dat mensen met tranen in de ogen zitten als je met een video-cameraatje door de maquette van een huis gaat op zoek naar een verloren verleden, zoals in Uittocht?
Of soms doordat we in Potters beesten een kat tot leven brengen, waar je drie toneelspelers voor nodig hebt?
Ik heb het maar opgegeven en laat het lekker aan de jury over om te beslissen wat mijn aandeel is aan het poppenspel in Nederland.

Als mijn man en ik in een hele saaie voorstelling zitten, van acteurs die zwaar dichtgemetseld toneel-toneel spelen, waarbij het gonst van bedoelingen, is de steevaste zin die we elkaar toefluisteren: “Maar waar zijn de popjes?”
Dan weten we weer waar het om hoort te gaan in het theater.
Die “popjes” staan voor mij voor de verbeelding. Dát wat je triggert, dát wat er in je hoofd ontstaat. Wat je als publiek verlangt, dat toeschouwen een werkwoord moet zijn. En niet theater als voorgekauwde kost. Ik wil als publiek ook wat bedenken zeg.
Dat samenspel tussen publiek en spelers, dat is het spel; daar gaat het om.

‘Popjes’ klinkt misschien denigrerend. Maar ik heb hem van mijn grote voorbeeld en leermeester Feike Boschma. Ik had ooit een schilderijtje voor hem gemaakt van de echte Jan Klaassen en Katrijn van Cabalt. “Mooi,” zei hij, “dat zijn hele goede popjes.” Vandaar.
Zo werden de “Popjes” voor mij de geuzennaam voor de verbeelding.

Laatst las ik in een afstudeerscriptie van een studente theatervormgeving over het verschil tussen verbeelding en fantasie. Ik had er nog nooit bewust een onderscheid tussen gemaakt, maar het vertelt me precies wat me bevalt aan verbeelding en wat ik eigenlijk zo vervelend vind aan fantasie.

Ik citeer letterlijk:
“Iris Murdoch, filosoof, stelt dat verbeelding tot doel heeft iets te veranderen. Verbeelding richt zich op de alledaagse wereld. Fantasie is volgens haar de vijand van de verbeelding, fantasie is één van de mechanismen om de werkelijkheid te ontvluchten. Verbeelding moet zich, volgens Murdoch, juist richten op de relatie met de buitenwereld. Fantasie doet dit volgens Murdoch niet. Zij beschrijft dat goed kijken tot juist handelen leidt. Een goed mens is iemand die vol aandacht naar de wereld kijkt.”

Wat mij betreft moet theater zich verhouden tot de wereld om ons heen.
Theater is niet alleen maar entertainment. Theater kan handvatten geven, je een spiegel voorhouden of een vergrootglas zijn. Theater doet voorstellen, laat je verder kijken dan je eigen beperkte horizon. En het middel daartoe is niet de fantasie, maar de verbeelding.
Geef je publiek de handvatten, opdat ze het verhaal zelf afmaken in hun kop, en het zich toe-eigenen. Dan gebeurt er iets.

Voor mij is de eenduidigheid van poppenspel de essentie van het theater: een object wordt tot een acteur van de verbeelding. Je maakt iets, van iets dat er eerder nog niet was. Iets levends. Iets abstracts als een gedachte wordt door het spel concreet gemaakt. Je schept mogelijkheden om iets te kunnen veranderen. Je groeit ervan.

Popjes zijn ons voorbeeld. Ze kunnen soms dingen doen, die een toneelspeler met de beste wil van de wereld nooit zal kunnen. Vliegen bijvoorbeeld. Want het hoeft niet echt te zijn, acteur! Juist niet! Natuurlijk kan je vliegen, zolang het maar niet echt is.

In Wim Meilinks onvolprezen boekje HET DOOPCEEL VAN JAN CLAESZEN staat een heel mooi prentje van een poppenspeler die een poppenkast op zijn rug naar huis sjouwt, of naar de Dam. De eenzaamheid van die man (hij lijkt heel moe te zijn van de hele dag met zijn armen omhoog moeten werken) is treffend. Poppenspelers doen het meestal alleen. Hele werelden kunnen ze in hun eentje verbeelden. Dat heeft nadelen, maar ook z’n voordelen.
Poppenspelers waren in de geschiedenis bij uitstek de critici van de maatschappij. Lekker ontregelen, kinderen stoute dingen leren, de ingeslapen zooi onderuit halen.

Het gaat slecht met de wereld. Maar het ging altijd al slecht met de wereld.
De wereld heeft zeker nu hele hordes poppenspelers nodig om onze wereld een spiegel voor te houden.

Ik maak me al een tijd zorgen dat er steeds minder mensen voor het vak poppenspeler kiezen.
Is het poppenspel stervende? Ja en nee. Ja, omdat er steeds minder mensen eenzaam met een kast op de rug van de Dam naar huis lopen en nee, omdat er massa’s mensen zijn, die nu de technische mogelijkheden hebben om in al hun eenzaamheid met hun schermpjes tegen de wereld aan te schoppen. Ook videofilmpjes kun je in je eentje maken, en met youtubefilmpjes kun je revolutietjes ontketenen. En de verspreiding van nu is iets waar die poppenspeler op de Dam nooit van had durven dromen. Het hoopvolle is dat er net zoveel percentage talent tussen zit als dat er in de tijd van Wim Meilink talentvolle poppenspelers waren en dat er nu net zoveel procent rotzooi tussen zit. Dat geeft hoop. Maar o, vraag je je wel eens bij al die schermpjes af: “Waar zijn de echte popjes?”

Zo en nu gaan we bedanken:
Allereerst de jury.
En verder al die mensen waarmee ik in de loop van de jaren gewerkt heb en die ervoor zorgden dat ik een carrière als homo ludens kon hebben.
De inspirators, zoals mijn man Javier, medevormgever Carly Everaert, Liesbeth Coltof, mijn vaste acteursmaat Ferdi Janssen, en de beste zakendame: Meta Weyschedé.
En er zijn nog een hele trits namen uit mijn afgelopen loopbaan, die ik niet vergeet, maar dan zou het allemaal veel te lang gaan duren.

Dank u.

Contact

SWARTE KUNST / STICHTING RIEKS SWARTE

ATELIER: GEDEMPTE OUDE GRACHT 65 B / 2011GM HAARLEM /

TELEFOON 003123 5768667 / MOBIEL 0622528612 /

EMAIL: INFO@RIEKSSWARTE.NL

FACEBOOK.COM/SWARTEKUNST

Zakelijke gegevens

Zakelijke leiding

Meta Weyschedé
meta@rieksswarte.nl
06-46067917

Bestuur Stichting Swarte Kunst

HENK HERMANNS: (VOORZITTER) is als persmedewerker freelance verbonden aan het Rijksmuseum, en werkt al zijn hele leven als tekstschrijver voor verschillende organisaties, zoals de politie van Amsterdam.

MARIJKE REUVERS: (PENNINGMEESTER) is theaterdirecteur van het Haagse Openluchttheater in het Zuiderpark. Ze heeft als freelancer in verschillende theaters de scepter gezwaaid en werkte als productieleider bij het Haags Conservatorium.

MARIANNE PEL: (BESTUURSLID) werkte bij het ministerie van WVC als medewerker financiële en begrotingszaken en bij de provincie Noord-Holland als medewerker bestuurlijke en juridische zaken. Daarnaast had zij diverse leidinggevende functies op het gebied van milieu en juridische zaken. Momenteel is Marianne werkzaam bij de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied.

Bankgegevens

Stichting Swarte Kunst  NL79TRIO0197856209
Rieks Swarte zakelijk NL50TRIO 0197788637

Colofon

Deze website is ontworpen door Rieks Swarte en gebouwd door Ehud Neuhaus.