Even inladen

Rieks Swarte

Theatermaker / ontwerper

logo  Logo Swarte Kunst

 

Nu

te zien

HET BOEK

FIETSEN DOOR DE WITTE HEERENSTRAAT is een uit de hand gelopen verhaal, dat begon tijdens het straatfeest van de Witte Heerenstraat. In deze oude straat in Haarlem stond in de late middeleeuwen een klooster. Het waren Norbertijnen die in witte pijen rondliepen, vandaar de naam van de straat. Na onderzoek bleek dat er in dat klooster anderhalve eeuw eigenlijk alleen maar ruzie was gemaakt, zodat het stadsbestuur op instigatie van de paus zelf het klooster ophief. Er was sprake van wangedrag. Natuurlijk wil je er dan achter komen wat er aan de hand was. Dat werd een zoektocht naar onderaardse tunnels, naar de nonnen van het klooster ernaast en babyskeletjes in een put.

Het onderzoek liep uit op een hele geschiedschrijving van de straat. Reden om er maar een boek van te maken.

Ik vertelde het verhaal met de nieuw gevonden gegevens op 31 januari voor de bewoners van de straat met lichtbeelden. 24 april wordt het verhaal nogmaals gehouden in het Museum Haarlem in het groot Heiligend. Aanvang 13.30 en om 16.00 uur.

Nieuws

Nieuwsbrief

Wil je op de hoogte blijven van de activiteiten van Rieks Swarte en Swarte Kunst? Stuur dan een mailtje naar info@rieksswarte.nl en we sturen je regelmatig een update van alle activiteiten.

Straks

Plannen

Het Lorentzlab in het Teylers Museum

Volgend jaar Mei opent het Lorentzlab in het Teylersmuseum. Het is de reconstructie van het laboratorium van Professor Lorentz, die hoofdconservator was van het tellers van 1902 tot en 1928. Grote namen kwamen langs bij deze Nederlandse Nobelprijswinnaar, zoals Einstein. In een theatrale rondleiding kunt u dan meemaken hoe Lorentz aan het werk sloeg, en hoe hij hard werkte aan allerlei wetenschappelijke projecten, zoals het berekenen van de waterstromen voor de toekomstige afsluitdijk. De verbouwing van het oude laboratorium is in volle gang. We zijn nu bezig met studeren, de opzet te maken en teksten te schrijven. We houden u op de hoogte.

Potters Beesten

Foto website Rieks

NA 25 JAAR WEER TERUG: POTTERS BEESTEN.

Er liggen hele carrières tussen de jonge honden die we toen waren en de oude rotten die we nu zijn. POTTERS BEESTEN was indertijd een openbaring voor publiek en pers. Het was de speelgoedvoorstelling die het grote publiek bereikte en het begin betekende voor het theaterwerk van Rieks Swarte, maar ook voor Ferdi Janssen, Hans Thissen en Servaes Nelissen. Met een zekere blik op toen, maar benieuwd naar hoe het nu weer zal werken, gaan ze weer op tour.

Ze spelen (samen met lichtman Casper Leemhuis) 5 verhaaltjes van de onvolprezen Beatrix Potter. Op het ook Mierzoet en erg aaibaar, maar omdat de heren ieder voor zich zijn eigen kijk hebben op het vak van (poppen)speler, broeit het voortdurend. Een hilarische voorstelling voor volwassenen, waarbij kinderen ook welkom zijn. Rond Kerst in de Toneelschuur en daarna het land in.

Wie

RIEKS SWARTE

Foto: Javier López Piñón

Rieks Swarte (1949) begon zijn carrière in 1969 bij toneelgroep Centrum . In de jaren 1970 -1975 studeerde hij aan de theaterschool Amsterdam, afdeling regie. Daarnaast bezocht hij ook een jaar de kunstacademie. Omdat hem niet duidelijk was of hij nou ontwerper wilde worden, dan wel poppenspeler, was de regieopleiding de beste keuze.

Rieks Swarte werkte o.a. bij Politiek Theatergroep Proloog, bij het Onafhankelijk Toneel en Maatschappij Discordia.
Na een aantal jaren ontwikkelde hij een eigen stijl waarin het beeldende en het theatrale samenkwamen: de speelgoedvoorstelling. Ook kwam daar het poppenspel bij. Zijn vaste werkplek werd de Toneelschuur in Haarlem, al werkte hij ook als gast bij verschillende gezelschappen. Een langdurige samenwerking ontstond met Liesbeth Coltof (Huis aan de Amstel / De Toneelmakerij).
In 1991 maakte Rieks Swarte de stap naar de grote zaal bij Toneelgroep Amsterdam met “de Gysbreght”. Later volgden het Zuidelijk Toneel en het ROtheater waar hij groots gemonteerde familievoorstellingen maakte. Inmiddels richtte hij met een structurele subsidie zijn FIRMA RIEKS SWARTE op, met de Toneelschuur in Haarlem als producent. Swarte maakte er stukken als Potters Beesten, Het Tapijt, 1001 Nacht, Written on the Wind, Frankenstein, Woord, Het Panorama van de Eeuw, Alice, Tante Patent, Uittocht en Jip en Janneke.
Daarnaast bleef Rieks Swarte ook voor anderen werken.Hij maakte veel ontwerpen en ging coproducties aan met Liesbeth Colthof, waaronder de Hongerende Weg (naar Ben Okri) en Shakespeares De Storm. Voor de VPRO maakte hij een kinderserie in schimmenspel, gaf les in decorontwerp op academie Minerva in Groningen, ontwierp het grootste schilderij ter wereld voor de opening van de Amsterdam Arena (dat gelijk in het Guiness Book of Records terecht kwam). Intussen maakte hij zogenaamde collegevoorstellingen waarin ingewikkelde zaken helder en met veel spullen uiteengezet worden. Ook maakte Rieks Swarte locatietheater. Zijn werk was veel te zien op het Oerolfestival. Op dit moment werkt hij aan HET KLOOSTER, een archeologische/theatraal meerjarenproject. Naast het maken van producties en het ontwerpwerk geeft hij nog steeds les aan verschillende kunstopleidingen.
Rieks Swarte won de Jan Nelissen Poppenspelprijs en de Nicolaas Wijnbergprijs voor het decorontwerp van De Storm.
Per 2014 hield de FIRMA op met bestaan en is Swarte verder gegaan met een nieuw theaterbedrijf: stichting SWARTE KUNST.

ENGLISH SUMMARY

About Rieks Swarte and his work

Rieks Swarte (initiator and director/ puppeteer/ scenery designer) has had many years of experience in the theatre. He graduated from the theatre school as a theatre director in 1975 and developed his own style, “the toy performance”, where the visual and the theatrical are brought together. He made “Het Tapijt” (“The Tapestry”) about the famous Bayeux tapestry and later made family theatre productions with, amongst others, the ROTheatre. He has directed and designed many times for youth theatre groups such as the Toneelmakerij (Liesbeth Coltof).

Rieks set up his own company in 1991, the FIRMA RIEKS SWARTE, for which he received government funding.  In 2014, this company closed down and he set up a new company: “SWARTE KUNST”. In the spring of this year he made “De Perzik van Onsterfelijkheid” (“The Peach of Immortality”) based on the novel by Jan Wolkers. This production will go on tour in October and November 2015.

ZAKELIJK

META WEYSCHEDé

Meta Weyschedé is zakelijk leider van Rieks Swarte en stichting Swarte Kunst. Zij heeft haar sporen verdiend bij Theater De Krakeling, waar ze 18 jaar geleden vertrok om bij HUIS AAN DE AMSTEL / DE TONEELMAKERIJ als productieleider/chef techniek te gaan werken.

Toen

Producties

GRONDIJS MULDER KIESMAN 1985

grondijs

Erich Kästner’s EMIL UND DIE DETECTIVE werd Swartes eerste SPEELGOEDVOORSTELLING. Hij maakte deze samen met Annet Kouwenhoven bij Maatschappij Discordia. De pers merkte het op, hij bleek een eigen stijl te hebben en Swartes carrière als beeldend theatermaker was eindelijk begonnen. Emil rijdt voor het eerst van zijn leven met een tram in grootstad Berlijn. Met een videocamera op een sleetje werd er door een nagebouwde maquette in gegalvaniseerd blik gegleden, waarin minibroodjes de treinen, trams en auto’s voorstelden.

HET CABINET VOOR NATUUR EN KUNST 1987

cabinet voor natuur en kunst

Een collegevoorstelling vanwege het 200-jarig bestaan van het gebouw FELIX MERITIS. In de demonstratiezaal van dit kunst- en wetenschapgenootschap ten tijde van de verlichting, maakte Swarte c.s. een zestal korte reconstructies, bestaande uit voorstellingen met een inleiding en een dansje. Een aanschouwelijk college over ingewikkelde onderwerpen die zeer eenvoudig te begrijpen waren. Op de première bliksemde het buiten achter de ramen tijdens de proef met de elektriseermachine.

HET TAPIJT 1989

tapijt

HET TAPIJT VAN BAYEUX is een borduurwerk van 72 m. breed en 30 cm hoog dat als een stripverhaal de geschiedenis vertelt van de Battle of Hastings. Het toont een prachtig beeld van die tijd: 1066.

Met z’n drieën speelden ze kinderen die de hele oorlog nadeden, totdat die uitmondde in een ruzie onderling en het net zo slecht afliep als met de koning van Engeland. Aan het eind werd er een veldslag geleverd met schoenleesten, lijmtangen, hertengeweien enzovoort.

DE GYSBREGHt 1991

gijsbregt

Gerardjan Rijnders, toen artistiek leider van Toneelgroep Amsterdam, vroeg Rieks Swarte om de Gysbreght te doen; een inmiddels onderbroken 360-jarige traditie van het Amsterdams stadsgezelschap voor nieuwjaarsdag. Het werd een poging tot reconstructie van hoe de voorstelling er in 1637 uitgezien zou kunnen hebben. De bezetting was grotendeels Vlaams en bestond uit uitsluitend mannen, zoals in Vondels tijd gebruikelijk was. Er stond op het toneel een compleet miniatuur-Amsterdam. De voorstelling werd voorafgegaan door een college over de stad in de Gouden Eeuw, dat “Rome wilde zijn in het kleen”.

POTTERS BEESTEN 1991

potters beesten

Vijf kleine dierenverhaaltjes naar Beatrix Potter. Vier poppenspelers geven op allerlei manieren de verhaaltjes vorm. Maar ze zijn nogal rivaliserend, argwanend, eigenwijs en individualistisch. Een hilarische voorstelling, die twee tournees beleefde. Mierzoete verhaaltjes met een twist. Het plan is om POTTERS BEESTEN te hernemen.

GEBROEDERS LEEUWENHART 1992

Leeuwenhart

Dit was de eerste samenwerking met Liesbeth Coltof. Rieks Swarte maakte deze voorstelling bij haar HUIS AAN DE AMSTEL. Het werd een poëtische kleine zaal voorstelling naar het prachtige boek van Astrid Lindgren over twee broertjes die samen in een zelfverbeeld land wonen, waar draken moeten worden verslagen om de dood in de ogen te kunnen zien.

OPENING AMSTERDAM ARENA 1996

opening arena

Toen in 1995 de Amsterdam ArenA geopend werd, moest de grasmat worden onthuld. Daarvoor vroeg Matthijs Rümke aan Swarte of hij dat kon klaren. Het werd een doek ter grootte van een voetbalveld, beschilderd als een zee, waarop met 500 spelers, die er schepen over lieten varen, als in een Romeins spiegelgevecht. Tijdens de generale repetitie kreeg Swarte van drie notarissen te horen dat hij het grootste schilderij ter wereld had ontworpen en dat het in het Guiness Book of records kwam te staan.

KLEINE SOFIE EN LANGE WAPPER 1997

kleine sofie

Een familievoorstelling bij het RO-theater, naar het magistrale boek van Els Pelgrom. Een meisje wil voordat ze sterft, weten wat er in de wereld te koop is. Ze duikt in de poppenkast en met haar onberekenbare maatje Lange Wapper, meneer Beertje en de kat Terror, beleeft ze allerlei avonturen. Op het punt dat zij als zwak meisje de kracht opbrengt om haar makkertjes te redden in een grote storm op zee, sterft ze.
Met muziek van Fay Lovski.

ALICE 1998

Alice

Omdat Alice (Lies Visschendijk) moest groeien en krimpen was er een perspectivische kijkkast gemaakt met echte antieke meubeltjes. Als ze vooraan stond, was ze klein en achteraan was ze enorm. Ook werd er een antiek bosdecor gebruikt.
Het was een absurde vertoning van een absurd boek. Een anarchistisch victoriaanse voorstelling die enigszins uit de hand liep.

HONDJE 1998

hondje

Een familievoorstelling naar het Franse kinderboek van Daniel Pennac. Een hondje dat op een vuilnishoop geboren wordt, trekt er op uit om door een verwend meisje gered te worden uit het asiel. Als ze na de zomervakantie terug in Parijs zijn, wordt Hondje helemaal vergeten en loopt hij weg. Dan ontmoet hij een toonbeeld van vrijheid genaamd Prairiewolf, die bij een beeldhouwer woont. Hondje en Prairiewolf worden de beste vrienden. Ze besluiten wraak te nemen op de familie, door het hele appartement te slopen en daarmee komt alles weer goed.
De voorstelling speelde in mei 2000 een maand lang in New York.

JA ZUSTER NEE ZUSTER 1999

ja zuster

De vierde familievoorstelling bij het RO-theater naar de beroemde televisieserie uit de jaren zestig. Een initiatief van de FIRMA met als coregisseur Pieter Kramer en Loes Luca als zuster Klivia. Het werd iedere avond een feestje. De voorstelling heeft ook nog een paar avonden in een vol Carré gespeeld!

DE HONGERENDE WEG 2003

hongerende weg 1

Een wens van 10 jaar. Samen met Liesbeth Coltof eerst uitgebreid deze magistrale roman van Ben Okri bewerkt tot een toneeltekst. Een “Afrikaanse” setting: de catwalk in het midden en het publiek aan weerszijden ervan. Het epos gaat over een zogenaamd Abiku-kind, dat voor de helft in de geestenwereld staat en voor de andere helft in de wereld van de levenden. Hij maakt mee hoe zijn vader al het geld er doorjaagt om politicus te worden en daarna wereldkampioen boksen. Zijn moeder probeert liefdevol en oververmoeid de eindjes aan elkaar te knopen met het verkopen van vis op de markt. De geesten vallen het kind steeds lastig om hem terug te lokken naar het voorgeborchte. Zijn vriendje Ade kiest er voor om terug te gaan. Azaro niet, omdat het op de wereld zo mooi is en: omdat een bal er kan stuiteren.
Veel poppen, veel muziek van Beppe Costa, veel spelers, een erg duur project, maar het behoort tot het mooiste van het repertoire.

CORDOBA / WOORD 2004

cordoba

Een van de echte collegevoorstellingen was WOORD. Matthijs Rümke bedacht dat 7 gezelschappen uit Nederland en Vlaanderen zouden rondreizen met 12 voorstellingen over Cordoba rond het jaar 1000. “Woord” ging over een stucwerkpaneel uit de synagoge van Cordoba. Het lijnenspel hiervan is betoverend en onbegrijpelijk. Met de gulden snede kon ik er niet mee uit de voeten. Gerardjan Rijnders maakte een stuk waarin de bouw van koepels en de vedische rekenkunde, het magische vierkant en een schietlood, ons brachten tot een wel heel bijzondere Cordobese Gulden snede. Moeilijke materie, maar wel een voorstelling vol verwondering en schoonheid.

OOM TOON, WAAR GEBEURD 2007

tijl

De KVS in Brussel vroeg om een familievoorstelling. Het werd OOM TOON, een voorstelling over Swarte’s eigen familie. Anton van de Velde, de broer van zijn oma, was Vlaams katholiek militant en een expressionistische toneelschrijver. Zijn meesterwerk was TIJL. Hij correspondeerde, vanaf de Eerste Wereldoorlog tot na de Tweede, met Swarte’s grootvader Jos de Klerk, toonkunstenaar te Haarlem, gevlucht in de Eerste Wereldoorlog. In hun kunstbroederschap deelden ze aanvankelijk hun diepste geheimen, maar na de Tweede Wereldoorlog liepen hun meningen over de wereld uiteen. Een Vlaams-Nederlandse familiegeschiedenis met ook minder mooie kantjes in een groots gemonteerde voorstelling in de twee zalen van de KVS, voor de familiegeschiedenis en de reconstructie van TIJL.

TANTE PATENT 2009

tante patent

TANTE PATENT van Annie M.G. Schmidt was een krantenstrip uit de jaren vijftig. Het verhaal gaat over een burgervrouwtje, die een Batavier over de vloer krijgt die zijn offervat terug wil. Die Batavier weet zich niet echt te gedragen, maar tante Patent houdt zich staande met haar lijfspreuk: “Wat is het leven toch gemakkelijk, als je maar gewoon doet.” Het hele stadje raakt vervolgens in de ban van de Batavier met zijn vrijheidsopvattingen, maar de vrijheidsorgie valt een beetje tegen. Alles keert weer terug bij het oude als de Batavier en het offervat weer terug kunnen naar het walhalla.

Tante Patent werd gespeeld door de onvolprezen speler Ferdi Janssen, al ruim 25 jaar Swartes vaste acteur. Een voorstelling met veel spullen en plezier.

L’ENFANT ET LES SORTILÈGES 2009

 

l'enfant 2

Toen het Limburgs Symfonie Orkest een jubileerde, pakten ze uit met de kinderopera van Ravel over een stout jochie dat door zijn slachtoffers wordt teruggepest, tot hij tot inkeer komt en om zijn mamma roept. Grote bezetting van het orkest onder leiding van Ed Spanjaard, met koor en een aantal zangers. Voor het podium stonden negen schildersezels, waarop een decor van 40 cm hoog en 12 meter breed opgesteld stond, waar talloze poppetjes van papier de opera verbeeldden. Het hele poppenspel werd live gefilmd en geprojecteerd boven het orkest.

NACHTSCHADE 2010

Nachtschade

Een bijzonder juweeltje van Gienke Deuten. Drie Oost-Indiëvaarders in de Gouden Eeuw keren terug in Delft, de bakermat van het Hollandse licht van Vermeer. Maar ze ontdekken dat het licht verdwenen is. Dan wordt het wachten en ouwehoeren of een stukje blokfluit spelen. Een hilarische, poëtische voorstelling, met het interieur van “Het Melkmeisje” en “Het Gezicht op Delft” in karton.

UITTOCHT 2011

Uittocht

Een jaar of tien geleden werd de koffer van de Frans-Russische Joodse schrijfster Irène Nemirovski gevonden, die ze aan haar kinderen had meegegeven voordat ze werd afgevoerd naar Auschwitz. In de koffer bleek het minuscuul geschreven manuscript van een roman te zitten: STORM IN JUNI.

Nauwkeurig beschrijft Nemirovski hoe de wegen op het platteland rond Parijs verstopt raken als alle Parijzenaars moeten vluchten voor de bezetter. Hoe de mensen zich in zo’n toestand als beesten gedragen. Een prachtboek. 60 jaar nadat het geschreven was, werd het alsnog een bestseller.

Na zestig jaar kwam Denise Epstein terug in het stadje Issy-l’Évêque waar ze ondergedoken zaten. Ze dwaalde twee uur lang door het huis waar sindsdien niets aan veranderd was. In de voorstelling werden het verhaal van de roman en dat van Denise door elkaar verteld. Een documentaire live op het toneel met maquettes, vondsten uit de koffer, video, live muziek en actrice Joke Tjalsma.
Op het scherm waren beelden te zien van de lange files op de landwegen, de overvolle stations, rijke families die vertrekken, hun personeel etc. Uiteindelijk dwalen we met de ogen van Denise door het huis. Een maquette van de kamers en een videocameraatje vertelden het verhaal.

DE STORM 2011

De storm

Liesbeth Coltof liep al jaren met het plan voor DE STORM van Shakespeare voor mensen vanaf 8 jaar. Een stuk over een oudere man die van wrok tot vergeving komt voor 8-jarigen? Een kwestie van niet door de knieën gaan en vertrouwen op Shakespeares genie. We hebben ook geen concessies gedaan door het stuk bijvoorbeeld naar het heden te vertalen. Het verhaal is erg allegorisch en symbolisch, maar best begrijpbaar te maken als je het proces van tovenaar Prospero voor ogen houdt. We bedachten een interieur-decor, dat staat voor de binnenkant van zijn hoofd. Het werd een kubus die zich opende en alle muizenissen in het hoofd van Prospero zichtbaar maakt. De spelers zijn de elementen van zijn ontwikkeling.

We kregen de Zapp-prijs voor de voorstelling, werden verkozen tot de tien beste producties van het jaar en het decor kreeg de Wijnbergprijs. In september 2013 speelde de voorstelling in Moskou en daarna ging hij voor de tweede keer op tour door Nederland en Vlaanderen.

JIP EN JANNEKE, DE MJOEZIEKUL 2011

Jip en Janneke

JIP EN JANNEKE was de familievoorstelling die DE FIRMA maakte in coproductie met BOS-PRODUCTIES. Tientallen plotloze verhaaltjes werden aaneengesmeed tot een voorstelling. Het speelde zich af in de tuin van Jip, waar ze hun eigen toneelstuk speelden. De ouders waren een rare mensensoort vanuit de kinderen gezien. Twee prachtige levensechte poppen speelden de kinderen. Tekst: Elly van Dooren, liedjes: Fay Lovski. De productie speelde 170 keer!

DE CABANON 2012

De cabanon

Le Corbusier bouwde zijn eigen monnikencel, “le Cabanon”, aan de Middellandse Zee voor de vakanties. Rieks Swarte werd gevraagd om voor een expositie zijn eigen cabanon te bouwen, als een zelfportret in architectuur. Inmiddels is deze cabanon al op drie verschillende plekken te zien geweest.

TO BE OR NOT TO BE 2013

To be or not to be

Matthijs Rümke vroeg Swarte voor het jaarlijkse theaterspektakel van HET ZUIDELIJK TONEEL het decor te maken. Een remake  van de film TO BE OR NOT TO BE van Ernst Lubitch uit 1942, voor op het toneel. Het speelt zich af tijdens de invasie van de nazi’s in Polen in 1939. Een toneelgezelschap, wiens nazi-revue verboden is, maakt gebruik van hun decors en kostuums om hun verzetswerk in daden om te kunnen zetten. In een komedie van vergissingen proberen ze een spion te ontmaskeren. Het enorme decor zag er geïmproviseerd uit, maar was tot in het kleinste detail bedacht. Dit spektakel werd gespeeld door een fine fleur-cast aan acteurs en bekende cabaretiers. Gijs de Lange nam de regie over.

DRIE VOORBEELDIGE MANNEN 2013

Drie voorbeeldige mannen

Jan Kassies (oprichter van de theaterschool), Ritsaert ten Cate (Mickerytheater- en Dasartsdirecteur) en Jac Heijer (de beste toneelrecensent ooit) – kwamen op 8 mei 2013 voor een avond terug uit het hiernamaals om hun licht te laten schijnen op onze barre culturele tijden. Zoals deze heren Rieks Swarte ooit inspireerden met hun opvattingen over theater, de wereld, vrijheid, verantwoordelijkheid en kunst, zo gaf Swarte zelf hiermee op zijn beurt als artist-in-residence het stokje door aan zijn techniekstudenten op de theaterschool in Amsterdam. Het werd een gedenkwaardige, voorbeeldige avond.

HET KLOOSTER 2014/2018

Het klooster

HET KLOOSTER is een fictieve archeologische vondst op Terschelling. Zie ook de uitgebreide toelichting of lees de blog: HET-KLOOSTER.COM

CINDERELLA 2014

Cinderella 1

In 2014 vroeg het Koninklijk Concertgebouw Orkest aan Swarte om met live videoprojectie CINDERELLA van Sergei Prokofiev te verbeelden. Hij maakte vier boeken vol met tekeningen, die hij in beweging bracht met een videocameraatje er boven.

HET BEGIN VAN ALLES 2015

Het begin van alles

Een voorstelling over het ontstaan van de wereld voor jonge kinderen, gemaakt samen met Liesbeth Coltof bij de Toneelmakerij. Twee verhuizers vinden een meisje in een van de verhuiskisten en stellen zich de hele schepping voor. Een voorstelling geïnspireerd door scheppingsverhalen uit de hele wereld.

VERBORGEN VERHALEN / HET PALEIS OP DE DAM 2015

Verborgen verhalen- het paleis op de dam 2015

Voor de opening van de tentoonstelling VERBORGEN VERHALEN in het paleis op de Dam, over de allegorische symbolen in het paleis zelf, werd een toneelstuk gemaakt over Atlas, Jacob van Campen en de stedenmaagd. Op haar 15 meter lange sleep, droeg de stedenmaagd het uit karton gemaakte Amsterdam uit de Gouden Eeuw de zaal in. Prinses Beatrix kwam kijken.

DE PERZIK VAN ONSTERFELIJKHEID: Een voorstelling naar de roman van Jan Wolkers

 

perzik 1

Het verhaal van een oude verzetsheld, Ben Ruwiel, die met lede ogen moet toezien hoe op 5 mei 1980 Canadezen opnieuw glorieus Amsterdam binnentrekken.  Al monologend slaat hij zich door de dagen. Deze dag gebruikt hij om orde op zaken te krijgen in zijn leven. Hij ruimt op, zoekt hoopvol naar een nieuwe brommer voor zijn vrouw langs de gesloten winkels in de stad. Zijn zoektocht blijkt de film van zijn leven te zijn. Als de hond op de volkstuin sterft , is het laatste strohalmpje liefde tussen hem en zijn vrouw in rook opgegaan.

De voorstelling is één grote monoloog met  tegenspeler. Met een cameraatje tast Swarte talloze tekeningen af, waarmee deze laatste zoektocht door Amsterdam op een scherm in beeld wordt gebracht. Een gerpäuschmacher maakt het geluid en muziek.

Met: Rieks Swarte, regie en video / Rik van den Bos tekst / Ali Çifteci, de man / Margje Wittermans, tegenspeelster / Hendrik Walther, geräuschmacher.

Decorontwerpen

TANTE PATENT

© Sanne Peper

LIUWEHERT

liuwehert

Liuwehert (2) Liuwehert 3 Liuwehert 4

GRONDIJS MULDER KIESMAN

Grondijs 1 Grondijs 2 Grondijs 3 Grondijs 4

HONDJE

`Hondje

OPENING ARENA

Opening Arena 3Opening Arena 2

DE GYSBREGHT

Gijsbrecht 1 Gijsbrecht 2

HET TAPIJT

tapijt 1 Tapijt 2

CABINET VOOR NATUUR EN KUNST

cabinet 1 cabinet 2

KLEINE SOFIE EN LANGE WAPPER

Kleine Sophie 1

FRANKENSTEIN OF DE LANDSCHAPPEN VAN DE ZIEL

Frankenstein 1

UITTOCHT

Uittocht 1 Uittocht 2

DE STORM

Storm 1

DE CABANON

Cabanon

VERBORGEN VERHALEN / PALEIS OP DE DAM

Verborgen verhalen

Grafisch ontwerp

2 cordoba

2 cordoba

3 gordijn

3

4 kreeft

4 kreeft

5 konijnenhok

5 konijnenhok

6 plattegrond

6 plattegrond

7 vooraanzicht

7 vooraanzicht

8 visjes

8 visjes

10 hongerende weg

10 hongerende weg

11 voorbij gangers

11 voorbij gangers

12 hoofdjes

12 hoofdjes

13 paard

13 paard

14 verloren geheim

14 verloren geheim

16 staatsieportret

16 staatsieportret

18 Alice

18 alice 2

19 artefactotum

19 artefactotum

20 tante patent

20 tante patent

23 liuwehert

23 liuwehert

24 auto en papier

24 auto en papier

25 klooster 2014

25 klooster 2014

26 drie voorbeeldige mannen

26 drie voorbeeldige mannen

27. De Perzik van Onsterfelijkheid

Beeld voorkant flyer Perzik

Filmpjes

VERZAMELD WERK

GYSBREGHT

AMSTERDAM ARENA

Theater van het GEHEUGEN

JA ZUSTER NEE ZUSTER

IK ZOEK HET PALEIS

TANTE PATENT

L’ENFANT ET LES SORTILÈGES

JIP EN JANNEKE

DE STORM

HET BEGIN VAN ALLES

DE PERZIK VAN ONSTERFELIJKHEID

En

Teksten

Speech in het kader van Theater na de Dam, 4 mei 2015

Vandaag is het 4 mei, het moment waarop de doden van de Tweede Wereldoorlog worden herdacht. Dat doen we hier dan ook. We houden twee minuten stilte, we hangen de vlag half stok en morgen vieren we dat het allemaal toch nog goed is gekomen. Met het spelen van een stuk uit DE PERZIK VAN ONSTERFELIJKHEID naar het boek van Jan Wolkers herdenken we ook die mannen en vrouwen uit het verzet die de oorlog overleefden en de rest van hun leven door moesten met die hele oorlog op hun rug.

Vanavond is het precies 35 jaar geleden dat er een fles sherry tegen de muur stuk werd gegooid in de Uiterwaardenstraat nummer 105 in Amsterdam. Een echtpaar maakt ruzie om de parade die de volgende dag op Bevrijdingsdag 1980 gehouden gaat worden. De Canadese veteranen zullen dan in triomf de stad opnieuw binnentrekken over de Berlagebrug. Voor de ruziemakers is het een hard gelag te moeten toezien dat die oude kerels de eer krijgen die eigenlijk hen toekomt. Kun je het dan nog wel maken naar die zegetocht te gaan? Ben en Corry, want over hen heb ik het, hebben in het verzet gezeten, Corry wat heldhaftiger dan Ben. Ze zagen na de oorlog hoe hun idealen verkwanseld werden en erger nog dat er weinig terecht kwam van de vrijheid waar ze zo voor hadden gevochten. Het begon met de koude oorlog, onder den Uyl viel het nog allemaal wel mee, maar vanaf Van Agt kon het er alleen maar erger op worden.

Ikzelf zag op die Bevrijdingsdag de oude Canadezen in de verte over de Berlagebrug de stad intrekken. Ik woonde toen op mijn woonboot “de Vrachtzoeker 1” en stond aan dek. Door het luik zag ik op de TV het gebeuren in close up. Waarom ik toen niet ben gaan kijken op de brug en in de stad? Ik denk door de grimmigheid die er in die dagen heerste. Maar ook, omdat het een vertoning was die niets te maken had met de idealen die wij toen koesterden. De stad had een feestje nodig. Ze was er aan toe. Die Bevrijdingsdag 35 jaar na de bevrijding kwam als een geschenk uit de hemel gevallen. Een week eerder was Beatrix tot koningin gekroond en dat was niet zonder slag of stoot gegaan. “Geen woning, geen kroning” was de leus en er werd hard gevochten voor de idealen van die tijd. De sfeer in Amsterdam was grimmig geworden. Regelmatig reden tanks en wagens van de ME over de Amsteldijk de stad binnen om de krakers te lijf te gaan.

Tijdens het onderzoek voor het maken van DE PERZIK VAN ONSTERFELIJKHEID zocht ik als een stalker naar alles wat nodig was voor de productie. Ik wilde alles weten over de Rivierenbuurt, over de Uiterwaardenstraat, over de plekken in de stad en ik zocht naar beelden en gegevens over 5 mei 1980 (zelfs het weer) en over de oorlog en het verzet. Iemand vertelde me dat je kan surfen naar HET JOODS MONUMENT. Dat is een site waarop je kunt lezen wie waar woonde in 1940 en hoe het er uitzag na de bevrijding. Op een zondagavond ben ik ‘m gaan googelen. “Uiterwaardenstraat 105 drie hoog”. Nee, geen joodse bewoners toen op nummer 105. Veel buren waren dat wel. Vaak met achternamen van goede bekenden. Uiteindelijk was ik 3 uur aan het turven op alle 400 adressen in de Uiterwaardenstraat. 407 joodse bewoners waren vermoord. De meesten in Bergen Belsen, een deel in Auschwitz en de rest in andere kampen. Slechts 5 waren tijdens de oorlog een natuurlijke dood gestorven in de Uiterwaardenstraat zelf. En het aantal bewoners dat terugkeerde was minimaal. De Amsterdamse Rivierenbuurt, waar de Uiterwaardenstraat zich in bevindt, is ooit uit idealisme gebouwd om de gewone werkende mens een verheffend bestaan te geven in goede woningen. Omdat je je welvaart nu eenmaal hebt te delen met elkaar, vond men. De Rivierenbuurt was een buurt met veel joodse bewoners. De Rivierenbuurt was ook de buurt met de meeste verzetslieden tijdens de oorlog.

Wolkers, die in 1980 in de buurt woonde, wist dat en wilde met zijn boek DE PERZIK VAN ONSTERFELIJKHEID een monument maken voor die verzetslieden. Dat willen wij ook met het spelen DE PERZIK VAN ONSTERFELIJKHEID. Om duidelijk te maken dat vrijheid iets is dat voor ons misschien vanzelfsprekend is, maar voor heel veel mensen in deze wereld niet. Wij hebben, de meesten van ons, geen oorlog meer meegemaakt in onze levens. Dat is uniek in de geschiedenis. Je kunt je tegelijkertijd afvragen of we met onze rijkdom de oorlogen niet hebben geëxporteerd. Of dat het soort oorlogen van landen tegen landen zoals die van 40-45 nog wel bestaan. De weelde waarin wij mogen leven is het nog geen excuus om badinerend te doen over de idealen waarvoor toen is gestreden: zoals een welkom voor iedereen en je welvaart delen, bijvoorbeeld.

Wat is er nu nog over van die vrijheid waarvoor er toen gevochten is? In wat voor wereld leven wij inmiddels? De koude oorlog en later de val van de muur hebben het communistisch ideaal de nekslag gegeven. De laatste krakers zijn vorige maand uit de panden van de binnenstad gezet. Inmiddels zijn we een crisis aan het overleven. We accepteren dat banken die omvallen door de staat worden beloond en de verliezen worden verhaald op de bevolking. Is dit wat de bedoeling was? Mensen die geen mogelijkheden meer hebben om terug te keren naar hun land geven we geen bed bad en brood meer. Moedwillig verkrachten we in onze zelfzuchtigheid de rechten van de mens. Je hebt partijen die het woord vrijheid in hun naam dragen, waarvan ik me afvraag wat ze daar dan mee bedoelen, wel die van mij maar niet voor een ander? Cynisch denk je wel eens: “Je hebt mensen die geen oorlog nodig hebben om fout te zijn.”

Maar: terug naar die fles sherry die op 4 mei 1980 tegen de muur werd gesmeten in de Uiterwaardenstraat. Hij werd niet gesmeten. Jan Wolkers liet hem smijten door de door hem beschreven Corry, de aan de drank zijnde vrouw uit het verzet, die haar man Ben verbiedt om de volgende dag naar de parade te gaan. Jan Wolkers verzon ook dat Ben toch in die parade terecht kwam op die bijzondere dag. Wolkers’ roman DE PERZIK VAN ONSTERFELIJKHEID verscheen een half jaar na de intocht van de Canadese veteranen.Wolkers beschreef de wrangheid van het foute feestje dat deze intocht in wezen was. Niet geschreven als een grote aanklacht met een vuist omhoog, maar door juist heel minutieus en liefdevol één dag te beschrijven uit het leven van een man met een oude hond, met een slecht huwelijk en een verzetsverleden, die het 35 jaar na de oorlog niet meer trekt. Een man die misschien voor Wolkers’ atelier iedere avond een heel oud hondje uitliet, en die wellicht sinds die 5e mei niet meer voorbij kwam. Een man met een verhaal dat hij met niemand meer kon delen. Hoe hij zich desondanks door het leven sloeg door één grote monoloog te houden waarin zijn hele leven steeds wordt herkauwd. We zien door de kleine geschiedenis van deze man wat voor wonden de grote geschiedenis slaat. Wolkers beschrijft op de millimeter een dag uit het leven van deze Ben Ruwiel. Zelfs zó op de millimeter dat je alle plekken uit het hele boek kan nalopen. Wolkers is op geen leugen te betrappen. Ieder detail is terug te vinden als ware het echt gebeurd. Het is fictie, maar het is waar.

Oorlog is altijd goed voor boeken en voor het toneel. Want op de theaterschool leerden we dat conflict drama is. Wat is een mooiere bron dan die verdomde oorlog. Eigenlijk voor ons toneelmakers een hoogtepunt in de geschiedenis. Een mer a boire. Hoe episch van omvang kun je de boeken, films en stukken maken over de angst en ellende in het derde rijk? Of hoe klein beschrijf je die.

De roman van Wolkers is een monument, juist door hoe hij 35 jaar na de oorlog liefdevol inzoomt op de laatste dag van één verzetsman. Datzelfde doen wij weer 35 jaar later nog eens met onze voorstelling, als monument voor al die andere verzetsstrijders: Hanny Schaft, Jan Boonekamp, Henk Dienske, Jacoba van Tongeren, en al die anderen die stierven voor onze vrijheid, of een leven lang toezagen hoe hun idee van vrijheid in de loop van de jaren veranderde in iets waarin ze zichzelf niet meer herkenden.

Dat was m.

RIEKS SWARTE

 

Contact

SWARTE KUNST / STICHTING RIEKS SWARTE

ATELIER: GEDEMPTE OUDE GRACHT 65 B / 2011GM HAARLEM /

TELEFOON 003123 5768667 / MOBIEL 0622528612 /

EMAIL: INFO@RIEKSSWARTE.NL

FACEBOOK.COM/SWARTEKUNST

Zakelijke gegevens

Zakelijke leiding

Meta Weyschedé
meta@rieksswarte.nl
06-46067917

Bestuur Stichting Swarte Kunst

HENK HERMANNS: (VOORZITTER) is als persmedewerker freelance verbonden aan het Rijksmuseum, en werkt al zijn hele leven als tekstschrijver voor verschillende organisaties, zoals de politie van Amsterdam.

MARIJKE REUVERS: (PENNINGMEESTER) is theaterdirecteur van het Haagse Openluchttheater in het Zuiderpark. Ze heeft als freelancer in verschillende theaters de scepter gezwaaid en werkte als productieleider bij het Haags Conservatorium.

MARIANNE PEL: (BESTUURSLID) werkte bij het ministerie van WVC als medewerker financiële en begrotingszaken en bij de provincie Noord-Holland als medewerker bestuurlijke en juridische zaken. Daarnaast had zij diverse leidinggevende functies op het gebied van milieu en juridische zaken. Momenteel is Marianne werkzaam bij de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied.

Bankgegevens

Stichting Swarte Kunst  NL79TRIO0197856209
Rieks Swarte zakelijk NL50TRIO 0197788637

Colofon

Deze website is ontworpen door Rieks Swarte en gebouwd door Ehud Neuhaus.